Een Veilig Nest

Hormoonverstorende stoffen

Hier vind je meer achtergrondinformatie over hormoonverstorende stoffen en hun effect op de gezondheid van de mens.

 Wat zijn hormoonverstorende stoffen?

Hormoonverstorende stoffen (Endocrine disruptors) zijn synthetische, lichaamsvreemde stoffen die werken als hormonen of de werking ervan juist blokkeren. Het gevolg is verstoring van het hormonale systeem met mogelijk  schadelijke effecten op het zenuwstelsel en het immuunsysteem.

Er zijn veel voorbeelden bekend van een hormoonverstorende werking van synthetische stoffen zoals DDT, PCBs, dioxines of TBT (tributyltin) op bijvoorbeeld amfibieën, slakken, vissen of vogels. Wetenschappers komen steeds vaker tot de conclusie dat niet alleen dieren door de werking van hormoonverstorende stoffen getroffen worden, maar ook mensen.

Andere hormoonverstorende stoffen, die nog niet verboden zijn, zijn bepaalde ftalaten (weekmakers), parabenen, gebromeerde vlamvertragers en chemicaliën zoals Bisfenol A en nonylfenol.

Hoe worden we eraan blootgesteld?

We worden dagelijks aan kleine hoeveelheden hormoonverstorende stoffen blootgesteld, o.a. via het voedsel en voedselverpakkingen, cosmetica, elektronische apparaten maar ook speelgoed en zelfs babyartikelen. Stoffen als Bisfenol A en bepaalde weekmakers die in plastic zitten, komen via voedselverpakkingen (plastic en blik) in ons voedsel terecht. Deze stoffen komen ook voor in speelgoed en (kinder)kleding.

Door het eten van groente of fruit kun je gemiddeld residuen van 20 verschillende ED bestrijdingsmiddelen binnenkrijgen. (Endocrine Reviews: Vandenberg, Soto, Heidel, Vomsaal a.o., 2012; PAN-Europe Website Disrupting Food – Consumers Guide)

De Nederlandse rivieren, die gedeeltelijk de bron van ons drinkwater zijn, bevatten verschillende soorten bestrijdingsmiddelen. Een deel daarvan heeft een hormoonverstorende werking. In 2010 werden bijv. 240 verschillende werkzame stoffen (bestrijdingsmiddelen) in de 4 grote rivieren aangetroffen. (Bestrijdingsmiddelen en waterkwaliteit, Atlas bestrijdingsmiddelen in oppervlaktewater)

Voor een groot aantal stoffen is de maximale hoeveelheid waar een gemiddeld mens aan blootgesteld mag worden vastgesteld. Echter blootstelling aan lage doses, waarvan voorheen werd aangenomen dat de veiligheidsmarges niet werden overschreden, kan ook grote schadelijke gevolgen hebben, vooral als de blootstelling plaatsvindt in de ontwikkelingsfase van het kind. (Kortenkamp e.a., 2012,  CHEM Trust, 2012)
Een probleem is ook dat mensen aan meerdere stoffen tegelijk worden blootgesteld en dat dit kan leiden tot nog gevaarlijker mengsels, het ‘cocktail effect’. (Kortenkamp e.a., 2009)

Wat zijn de gezondheidseffecten?

Blootstelling aan (lage doses) hormoonverstorende stoffen kan schadelijke gezondheidseffecten (mede) veroorzaken zoals bepaalde soorten kanker (teelbal-, prostaat- en borstkanker) en vruchtbaarheidsproblemen (verminderde zaadkwaliteit), hypospadie (afwijking in mannelijk geslachtsorgaan) en vervroegde pubertijd en draagt zeer waarschijnlijk bij aan het ontstaan van obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en verstoorde hersenontwikkeling (autisme, aandachtsstoornissen, ontwikkelingsachterstanden). (Diamanti, 2009)
Jonge kinderen en ook ongeboren kinderen zijn bijzonder kwetsbaar, zij zijn volop in ontwikkeling en (prenatale) blootstelling aan hormoonverstorende stoffen kan deze vroege ontwikkelingsprocessen verstoren en grote nadelige effecten hebben op hun latere leven. (o.a. Environmental Health, June 2012)

De foetus (het ongeboren kind) is niet beschermd tegen een blootstelling aan hormoonverstorende stoffen. Verschillende onderzoekingen tonen aan dat hormoonverstorende stoffen en vele ander synthetische chemicaliën de placenta passeren. Onderzoek in Amerika toont aan dat een pasgeboren kind met gemiddeld 200 verschillende schadelijke chemicaliën is belast. (Researchspace University of Auckland, 2012) De ontwikkeling van het embryo en de foetus is een ingewikkeld stap-voor-stap proces dat nauw luistert. Het aantal reacties, veranderingen, groeimomenten en aanlegmomenten (het moment dat een orgaan zich begint te ontwikkelen) is enorm. Als kinderen, via hun moeder, blootgesteld worden aan hormoonverstorende stoffen kan het ontwikkelingsproces verstoord worden. Bij jongetjes kunnen geboortegebreken ontstaan als hypospadie (uitgang urinebuis zit aan de onderkant van de eikel) en cryptorchidisme (niet ingedaalde teelballen) of verminderde spermaproductie. Bij meisjes is vervroegde puberteit een van de mogelijke gevolgen.

Het laatste halfjaar is een aantal wetenschappelijke rapporten gepubliceerd van vooraanstaande (overheids-) instituten uit Europa en de Verenigde Staten waarin het verband is aangetoond tussen de in de laatste 30 jaar toegenomen dagelijkse blootstelling aan allerlei hormoonverstorende chemische stoffen en de vrijwel parallel lopende toename van chronische ziekten en aandoeningen. (Kortenkamp e.a., 2009, Kortenkamp e.a., 2012,CHEM Trust, 2012, Endocrine Reviews: Vandenberg, Soto, Heidel, Vomsaal a.o., 2012)

De toename van deze chronische ziekten en aandoeningen (zie kader) zijn een steeds grotere belasting van ons zorgbudget. In de huidige discussie over de beteugeling van de almaar stijgende zorgkosten (zie kader) wordt  echter aan deze belangrijke – maar onnodige – oorzaak voorbijgegaan. WECF heeft daarom al in september 2012 in een brief alle Tweede Kamerleden hierop gewezen en aan hen gevraagd actie te ondernemen.

life

Ondersteund met financiele steun van het Life+ Programma van de Europese Commissie, DG Environment